Rijangst, ook wel amaxofobie genoemd, is de angst om te rijden. Voor sommige bestuurders gaat dit verder dan wat spanning achter het stuur en kan dit leiden tot het vermijden van bepaalde routes, snelwegen of verkeerssituaties. Daarmee kan het zelfs invloed hebben op werk, studie of sociale activiteiten. Uit recent onderzoek van OSW onder 1.068 Nederlandse automobilisten blijkt dat ruim één op de vijf Nederlanders regelmatig spanning of angst ervaart tijdens het autorijden. Onder jongvolwassenen is dat zelfs één op de vier.
“De impact van rijangst reikt veel verder dan het autorijden zelf,” zegt Renaldo Molenbeek, mede-oprichter van OSW. “Als spanning achter het stuur bepaalt waar en wanneer mensen durven te gaan, raakt dat direct hun zelfstandigheid, sociale leven en soms zelfs hun werk.”
Spannende verkeerssituaties en stressfactoren
Onvoorspelbaarheid in het verkeer, drukte, slecht weer en rijden in het donker blijken belangrijke triggers voor spanning achter het stuur. Meer dan 40% van de bestuurders ervaart extra spanning onder deze omstandigheden. Ook het rijgedrag van andere weggebruikers speelt een rol: een derde (33,5%) van de respondenten geeft aan hier regelmatig nerveus van te worden. Het onderzoek laat bovendien zien dat vrouwen vaker met rijangst kampen dan mannen. Zo geeft 30% van de vrouwen aan regelmatig spanning te voelen tijdens het autorijden, tegenover 11% van de mannen.
Vermijding van routes zoals snelwegen
Rijangst blijkt concrete gevolgen voor het rijgedrag te hebben. Zo vermijdt 10% van de automobilisten de snelweg waar mogelijk. Bovendien mijdt 19% bepaalde routes of situaties in het verkeer omdat deze angst oproepen. Vrouwen doen dit vaker dan mannen; 28% van de vrouwen geeft aan specifieke routes te vermijden, tegenover 10% van de mannen. Deze vermijding kan niet alleen leiden tot langere reistijden, maar kan ook impact hebben op het dagelijkse leven. Tegelijkertijd kan het vermijden van risicovolle situaties de angst versterken, omdat bestuurders zo minder ervaring opdoen en onzekerheid behouden blijft.
Invloed op werk, studie en sociale activiteiten
De impact van rijangst beperkt zich niet tot het verkeer zelf. Voor een deel van de bestuurders beïnvloedt de spanning achter het stuur ook hun dagelijkse leven. Bijna 12% van de respondenten geeft aan dat rijangst hun werk, studie of sociale activiteiten remt. Dit benadrukt dat rijangst niet alleen een kwestie van persoonlijke stress is, maar mensen ook in hun zelfstandigheid kan beperken.
Complexiteit en uitdagingen van autorijden
Autorijden is een van de meest complexe taken die mensen dagelijks uitvoeren. Bestuurders moeten voortdurend snelle beslissingen nemen, veel visuele en auditieve prikkels verwerken, risico’s inschatten en anticiperen op het gedrag van anderen. Historisch druk verkeer en een stijgend aantal verkeersongevallen versterken de spanning die automobilisten ervaren.
Rijangst raakt een groot deel van Nederlandse automobilisten en beperkt hen vaak verder dan alleen achter het stuur. Het beïnvloedt waar en wanneer mensen durven te rijden en kan daarmee hun werk, studie of sociale leven beïnvloeden. Bewustzijn van de factoren die spanning veroorzaken, zoals druk verkeer, slecht weer, donkerte en onvoorspelbaar gedrag van anderen, biedt bestuurders handvatten om bewuster en zelfverzekerder te rijden.
Rijangst is vaker herkenbaar dan mensen denken
Rijangst is daarmee niet alleen een persoonlijke beleving, maar ook een onderwerp dat raakt aan veiligheid, zelfvertrouwen en vrijheid. Veel mensen denken dat zij de enigen zijn die met spanning achter het stuur zitten, terwijl het onderzoek juist laat zien hoe breed dit voorkomt. Juist omdat autorijden in Nederland zo normaal is, kan het extra lastig voelen om toe te geven dat je het spannend vindt. Toch is die spanning in veel gevallen begrijpelijk: het verkeer is drukker geworden, het tempo ligt hoog en bestuurders hebben in korte tijd veel prikkels te verwerken. Daarbij komt dat rijangst niet altijd zichtbaar is voor de buitenwereld. Iemand kan er ogenschijnlijk rustig uitzien terwijl er intern een constante stroom aan twijfels en spanningssignalen speelt. Dat maakt dat bestuurders zich soms schamen of zichzelf onterecht streng beoordelen.
Waarom rijangst niet hetzelfde is als ‘slecht kunnen rijden’
Tegelijkertijd betekent rijangst niet dat iemand een slechte bestuurder is. Vaak gaat het juist om bestuurders die extra alert zijn en graag controle willen houden, omdat ze het verkeer serieus nemen. Dat kan juist samen gaan met veilig rijgedrag, zoals meer afstand houden of sneller anticiperen op onverwachte situaties. De spanning ontstaat vooral wanneer die alertheid doorslaat in overbelasting. Het brein gaat dan sneller focussen op mogelijke risico’s dan op wat er goed gaat. Hierdoor kunnen situaties die voor anderen ‘gewoon’ voelen, zoals invoegen, een druk kruispunt oversteken of rijden in het donker, aanvoelen als een grote uitdaging. Dat kan een vicieuze cirkel veroorzaken: hoe meer spanning iemand ervaart, hoe sterker het idee kan worden dat er iets mis is met het eigen rijvermogen, waardoor het zelfvertrouwen verder afneemt.
Vermijden lijkt logisch, maar houdt de angst in stand
Wanneer iemand rijangst ervaart, is het heel logisch dat bepaalde situaties worden vermeden. Een snelweg vermijden, omrijden of alleen op rustige momenten rijden geeft op korte termijn opluchting. Dat voelt prettig, omdat het lichaam weer rustiger wordt. Maar op langere termijn kan dit juist de angst versterken. Vermijden bevestigt namelijk het idee dat de situatie ‘te gevaarlijk’ is, waardoor de drempel om het later alsnog te doen hoger wordt. Hierdoor wordt het verkeersgebied waar iemand zich comfortabel voelt steeds kleiner. Dat is ook precies waarom rijangst vaak niet vanzelf verdwijnt: het is niet alleen de verkeerssituatie, maar ook de aangeleerde gewoonte om spanning te vermijden die de angst in stand houdt. Ook kan het ervoor zorgen dat iemand minder routine opbouwt, waardoor onzekerheid blijft bestaan.
Kleine stappen kunnen het vertrouwen weer terugbrengen
De goede kant van dit verhaal is dat rijangst in veel gevallen te verminderen is, zeker wanneer iemand stap voor stap weer vertrouwen opbouwt. Dat hoeft niet te betekenen dat je direct alle moeilijke situaties moet opzoeken. Het kan juist helpen om een route of moment te kiezen waarbij de spanning nog beheersbaar is, zodat je ervaring opdoet zonder dat het meteen te veel wordt. Door herhaling leert het brein dat autorijden niet automatisch gevaarlijk is en dat spanning kan zakken zonder dat je hoeft te stoppen of om te keren. Hierdoor verschuift het gevoel van controle geleidelijk terug. Veel bestuurders merken dat het helpt om realistische verwachtingen te hebben: niet streven naar perfectie, maar naar ‘goed genoeg’ en vooral naar routine. Juist dat vermindert de druk en maakt het makkelijker om ontspannen te blijven.
Het helpt al om erover te praten en het serieus te nemen
In veel gevallen helpt het ook al om rijangst te erkennen in plaats van weg te drukken. Angst of spanning voelt voor veel mensen als iets dat je moet overwinnen door het te negeren, maar juist het erkennen kan rust geven. Zodra iemand begrijpt dat rijangst vaker voorkomt en niet vreemd is, verdwijnt vaak een deel van de schaamte. Daarnaast kan praten met anderen veel opleveren. Soms blijkt dat vrienden of collega’s hetzelfde ervaren, of dat iemand tips heeft over hoe zij ermee omgaan. Ook kan het helpen om met een rijinstructeur, coach of specialist te spreken als de spanning het dagelijks leven beperkt. Dat hoeft niet meteen therapie te zijn; soms is het al genoeg om een paar gerichte oefeningen te doen, zodat je merkt dat je bepaalde situaties wél aankunt.
Rijangst draait uiteindelijk om vrijheid en zelfstandigheid
Wat het onderzoek vooral duidelijk maakt, is dat rijangst verder gaat dan een ongemakkelijk gevoel achter het stuur. Het heeft invloed op zelfstandigheid en op de keuzes die mensen durven te maken. Als autorijden bepaalt of iemand kan werken, studeren, op bezoek kan bij familie of spontaan iets kan ondernemen, raakt dat direct aan kwaliteit van leven. Juist daarom is het waardevol dat dit onderwerp meer aandacht krijgt. Niet om bestuurders te veroordelen, maar om te laten zien dat spanning achter het stuur iets is wat je serieus mag nemen én waar je iets mee kunt. Door bewust te worden van triggers en door vertrouwen op te bouwen in een eigen tempo, kan de drempel om weer met zekerheid te rijden kleiner worden en kan autorijden voor veel mensen weer voelen als iets normaals.
Dit artikel is aangeboden voor Balansportaal door Samantha van Kasteel van OSW, na onderzoek over rijangst. Mocht je rijangst ervaren en hier iets aan willen doen, neem dan contact op met een van de bij ons aangesloten coaches of therapeuten. Meer informatie over rijangst of persoonlijke ontwikkeling is te vinden en te lezen op onze website.
