Angst voor afwijzing voelt niet als angst, maar als zekerheid

Soms ben je niet in paniek. Je bent vooral zeker.

* Zeker dat de ander je minder leuk vindt.
* Zeker dat je iets verkeerd hebt gedaan.
* Zeker dat dit het begin is van afstand.
* Zeker dat je iets moet doen, anders raak je die persoon kwijt.
* Zeker dat jij niet weet hoe je dat dan kunt voorkomen.

Dat is waarom angst voor afwijzing zo verraderlijk is. Het presenteert zich niet als angst. Het presenteert zich als waarheid.

Je denkt niet: ik ben bang dat ik afgewezen word.
Je denkt: ik word afgewezen.

Ik zie dit veel bij ongewenste (relatie)patronen. Niet omdat iemand zwak is. Niet omdat iemand drama zoekt. Maar omdat het brein op basis van oude ervaringen razendsnel een conclusie trekt. Een conclusie die ooit logisch was.

Waarom het zo zeker voelt

Als je systeem eerder heeft geleerd dat aandacht, liefde of erkenning onvoorspelbaar is, dan wordt onzekerheid een trigger. Niet alleen grote dingen, ook kleine signalen kunnen genoeg zijn.

Denk aan: een appje dat later komt, minder initiatief, een toon die net anders is, een zucht, een blik die je interpreteert als irritatie, iemand die even op zichzelf is.

Als je in rust bent, kun je daar meerdere verklaringen voor hebben. De ander is druk, moe, afgeleid of gewoon met zichzelf bezig. Maar als je gevoelig bent voor afwijzing, is er vaak maar één verklaring die alles kaapt:

Dit gaat over mij. Ik raak hem of haar kwijt… !

Dit is geen karaktertrek. Het is een alarmsysteem. En dat alarmsysteem maakt je niet altijd angstig op een manier die je meteen herkent. Het maakt je eerder zeker. Zekerheid is namelijk een vorm van controle. Als je het al weet, hoef je niet meer te wachten. En wachten is vaak het moeilijkste deel.

Wat er dan gebeurt in je gedrag

Als die zekerheid aan staat, komen de reflexen. Die reflexen lijken wellicht op liefde, maar het zijn eigenlijk pogingen om gevaar te voorkomen.

Je gaat extra je best doen.
Je gaat uitleggen.
Je gaat pleasen.
Je gaat checken.
Je gaat je aanpassen.

Je gaat aantrekken of juist wegduwen om jezelf te beschermen.

Het probleem is: hoe harder je zekerheid zoekt bij de ander, hoe meer je jezelf de boodschap geeft dat je het alleen niet kunt dragen. En precies dat houdt het patroon in stand.

De pijn zit niet in dat appje.
De pijn zit in wat het in jou wakker maakt.

Bij ongewenste (relatie)patronen zie je vaak dat het heden aan een oud patroon hangt. Het gaat dan niet alleen om de partner, vriendin of collega van nu, maar om een ouder systeem in jou dat al veel langer aan staat.

Een deel van jou heeft ooit geleerd:
* Als ik niet oplet, raak ik liefde kwijt.
* Als ik niet presteer, word ik verlaten.
* Als ik lastig ben, ben ik te veel.
* Als ik grenzen heb, ben ik egoïstisch.
* Als ik mijn eigen koers volg, raak ik de verbinding kwijt.

Dan is het logisch dat je systeem hypergevoelig wordt voor signalen die lijken op afwijzing, zelfs als ze het niet zijn.

Waarom praten vaak niet genoeg is

Veel mensen proberen dit op te lossen door te praten. Logisch. Je zoekt bevestiging, duidelijkheid en vooral geruststelling.

Maar als je zenuwstelsel al in alarm staat, wordt informatie niet meer neutraal verwerkt. Geruststelling helpt vaak even, maar zakt daarna weg. Dan ontstaat een herhalend patroon: je hebt opnieuw zekerheid nodig.

Dat kan verslavingsachtig aanvoelen. Niet omdat je zwak bent, maar omdat het systeem verlichting zoekt via de ander.

Wat helpt dan wel?

In mijn begeleiding combineer ik twee methodes die elkaar heel krachtig aanvullen.

Mindfulness als vaardigheid in het moment
Je traint om te herkennen: er gaat alarm aan. En je leert om ruimte te maken tussen trigger en reactie.

EMDR als verwerking van de bron
Je verwerkt de onderliggende triggers, zodat het alarm minder snel en minder heftig aanspringt. Omdat je pakhuis geleegd is.

Waarom die combinatie zo krachtig is

Mindfulness zonder verwerking kan betekenen dat je heel bewust blijft zitten in dezelfde storm. Dat is frustrerend en kan je zelfbeeld aantasten.
EMDR zonder vaardigheid kan betekenen dat je in het dagelijks leven toch automatisch blijft reageren zodra het spannend wordt.

Samen zorgt het voor het beste resultaat: regie in het moment en minder lading in de trigger.

Micro oefening van 2 minuten

Doe dit elke keer als je merkt dat je zeker wordt van afwijzing.

Stap 1
Zeg in jezelf: er gaat alarm aan.

Stap 2
Kijk langzaam rond en noem vijf dingen die je ziet. Daarna drie dingen die je hoort. Alleen registreren.

Stap 3
Vraag jezelf: wat is mijn eerste impuls? Appen, uitleggen, controleren, claimen, pleasen of afstand nemen.

Stap 4
Kies een kleinere stap dan je impuls. Eerst water drinken. Eerst douchen. Eerst vijf minuten lopen. Eerst een praktische taak.

Stap 5
Beslis daarna pas of je reageert en hoe. Als je twijfelt, vraag dan iemand die je vertrouwt of je reactie verstandig is.

Deze oefening lijkt simpel en dat is het ook. En juist daarom werkt het. Je traint het stukje ruimte dat je nodig hebt om niet automatisch in het oude patroon te schieten.

Wat je kunt verwachten als dit patroon verandert

De grootste verandering is niet dat je nooit meer getriggerd wordt. De grootste verandering is dat je sneller doorhebt wat er gebeurt en dat je jezelf niet meer verliest in de reflex.

Je kunt dan verbinding ervaren zonder jezelf te verliezen. Je kunt spanning verdragen zonder te gaan trekken. En dan verschuift je relatie van overleven naar bewust kiezen.

Als je dit herkent en je wilt dit patroon echt doorbreken, dan is het zinvol om zowel het momentgedrag als de bron aan te pakken. Stuur me gerust een bericht als je eens wilt overleggen wat passend is.

Ik ben Nathalie. Mijn expertise is het behandelen van ongewenste (relatie)patronen. Ik werk met EMDR en mindfulness; een gouden combi.

Geschreven door Nathalie Wilkers voor Balansportaal, zie ook haar eigen website.

Lees ook haar andere blogs op Balansportaal:

Mindfulness voor een fijne relatie met jezelf en anderen

Op zoek naar ware liefde? Begin bij zelfliefde!

Mindfulness wordt vaak verkeerd begrepen: 5 misverstanden die je onnodig tegenhouden