Op zoek naar ware liefde? Begin bij zelfliefde!

We zoeken ware liefde vaak buiten onszelf. In een relatie, erkenning, zekerheid, controle. Logisch. Alleen gebeurt er iets voorspelbaars zodra spanning oploopt: we verlaten onszelf om de relatie, de situatie of het beeld overeind te houden.

We gaan in de aanval, we trekken ons terug, we pleasen, we leggen uit, we willen gelijk krijgen. Niet omdat we slecht zijn, maar omdat ons zenuwstelsel overschakelt op overleven.

Zelfliefde is dan geen roze wolk. Het is een vaardigheid: bij jezelf blijven op precies die momenten waarop je normaal automatisch reageert. Mindfulness is aandachts-training die je helpt om dat te leren.

In perioden van stress wordt aandacht voor jezelf schaars. Niet omdat je dit onbelangrijk vindt, maar omdat je zenuwstelsel doet wat het hoort te doen: focussen op dreiging, problemen en alles wat opgelost moet worden.

Het gevolg is bekend. Je bent druk in je hoofd, sneller geprikkeld, minder scherp, sneller moe. Je lijf doet mee: nek, schouders, rug, kaak, maag. En als dit lang genoeg doorgaat, krijg je slaapgedoe, een kort lontje of uiteindelijk uitputting.

Veel mensen herkennen dit als een permanente stand van onrust. Je probeert koers te zetten richting de kust van rust, maar die kust lijkt steeds op te schuiven. Zodra je denkt dat je er bent, komt er weer iets bij.

En ondertussen doen we alsof het prima gaat. We houden ons groot, blijven functioneren, regelen het wel. Soms met extra discipline, soms met verdoving, soms met nog meer denken. Alles om niet echt te hoeven stilstaan bij wat er binnenin gebeurt.

Op dit punt is het prettig om iets praktisch te weten: aandacht kun je trainen. Mindfulness is training in aandacht. En als er iets is wat we in deze tijd nodig hebben, dan is het dat.

Training in het richten van je aandacht geeft bewustwording, verwerking en meer herstelvermogen, kortom het zorgt ervoor dat je beter met omstandigheden omgaat.

Waarom aandacht verdwijnt als je zenuwstelsel overbelast is

Aandacht is niet alleen een mentale functie, maar ook een fysieke toestand. Als je systeem overbelast raakt, gaat je aandacht zich gedragen als een zaklamp in het donker. Je schijnt op dat wat urgent voelt: gevaar, gedoe, conflict, schaamte, onzekerheid, controle. Je wereld wordt smaller.

Dat merk je in allerlei vormen. Je leest een mail en je interpreteert hem meteen negatief. Je reageert sneller dan je eigenlijk wilt. Je kunt niet meer goed prioriteiten stellen. Je raakt afgeleid en gaat scrollen of doorduwen. Je hoort een ander wel, maar het komt niet echt binnen. En zodra je in bed ligt, start het piekeren.

Dit zijn geen karakterfouten. Het zijn stressreacties. En stressreacties lossen niet op met nog meer druk, nog meer analyse of nog meer wilskracht. Het denkvermogen schiet tekort.

Het goud van mindfulness zit precies hier: je traint je aandacht zodat je weer keuzevrijheid krijgt. Niet alleen op een meditatiekussen, maar juist midden in het leven. En dat is de praktische kant van zelfliefde: in relatie met een ander verlies je jezelf minder snel.

Wat mindfulness is

Mindfulness is het trainen van aandacht en opmerkzaamheid. Je leert aanwezig te zijn bij wat er nu gebeurt, van binnen en van buiten, zonder dat je meteen meegesleept wordt door automatische reacties.

Dat betekent niet dat je geen gedachten meer hebt. Het betekent dat je gedachten beter gaat herkennen en observeren. Het betekent ook niet dat je altijd rustig wordt. Het betekent dat je eerder ziet wat er in jou gebeurt, zodat je niet pas achteraf wakker schrikt van je eigen reactie. Mindfulness richt zich vaak op drie lagen tegelijk.

Lichaam

Adem, spanning, energie, signalen van stress of ontspanning. Niet om alles te analyseren, maar om te merken wat er daadwerkelijk gebeurt.

Aandacht

Waar is je aandacht nu. Waar schiet hij naartoe. Waar blijft hij hangen. Kun je hem volgen of bewust richten.

Patronen

De automatische bewegingen: verklaren, verdedigen, pleasen, vermijden, controleren, terugtrekken, doorduwen. Patronen die ooit nuttig waren, maar die je nu beperken.

Waar het vaak misgaat

Veel mensen haken af omdat ze mindfulness in een vorm tegenkomen die niet past, of omdat het als trucje wordt gebracht. Drie misverstanden komen voortdurend terug.

Misverstand 1: mindfulness is ontspanning

Ontspanning kan een effect zijn, maar het is niet de kern. Als ontspanning het doel wordt, ga je vechten tegen onrust. Dan wordt mindfulness weer een prestatie. De kern is helderheid: zien wat er gebeurt, zodat het verwerkbaar wordt en zodat je betere keuzes kunt maken.

Misverstand 2: mindfulness is je hoofd leegmaken

Onmogelijk en ook niet nodig. Het gaat om een andere relatie met je denken. Je leert herkennen wanneer je denkt vanuit stress, wanneer je in cirkels gaat, en wanneer denken eigenlijk een vorm van controle is.

Misverstand 3: mindfulness is stil zitten en volhouden

Stil zitten is een vorm die je kunt toepassen. Niet iedereen start daar. Bij veel spanning werkt een andere ingang beter: via lichaam, beweging, adem, of gerichte aandachts-oefeningen die minder naar binnen duwen en meer stabiliteit geven. Mindfulness is op een veel breder gebied toepasbaar dan tot nu toe bekend is.

Waarom mindfulness zo goed werkt bij stress, zelfkritiek en relatiepatronen

Als je stress hebt, ontstaat er vaak een dwingende gedachte: ik moet dit oplossen. Dat klinkt volwassen, maar het systeem eronder is vaak puur alarm. En alarm maakt je snel, scherp en zwart wit. Dat is handig bij brand, maar niet bij relaties, werkdruk en zelfkritiek.

Mindfulness traint precies het kantelpunt tussen prikkel en reactie. Je leert eerder herkennen: mijn systeem staat aan. En zodra je dat herkent, ontstaat er keuze.

Daarom werkt mindfulness ook bij relationeel gedoe. Niet omdat je dan beter leert praten, maar omdat je minder automatisch reageert. Veel conflicten gaan niet over het onderwerp, maar over onderhuidse spanning. Over misinterpretatie. Over zelfbescherming. Over oude pijn die in het hier en nu wordt geactiveerd.

Mindfulness helpt je dat proces te zien terwijl het gebeurt, in plaats van achteraf.

Mini FAQ

Wat als ik onrustig word van stil zitten
Dan is dat informatie, geen fout. Veel mensen starten beter via lichaam, adem of beweging. De ingang maakt uit.

Hoe snel merk je effect
Soms merk je snel verschil in slaap, prikkelbaarheid of piekeren. Voor diepere patronen is herhaling nodig. Aandacht is te trainen, maar je bouwt het op.

Is mindfulness zweverig
Niet als je het benadert als training van aandacht en beïnvloeden van je zenuwstelsel. Je hoeft nergens in te geloven. Je oefent in waarnemen en bijsturen.

Is mindfulness therapie
Mindfulness is training. Het kan therapeutisch werken en wordt vaak therapeutisch ingezet, maar de kern is vaardigheid.

Werkt mindfulness ook bij hardnekkige patronen
Ja, maar het is geen toverstok. Het geeft je een basis: eerder herkennen, beter reguleren, minder automatisch. Soms is daarnaast individuele begeleiding zinvol om specifieke triggers of oude pijn te verwerken.

Tot slot

Mindfulness brengt je terug bij jezelf. Dat is de basis om ware liefde niet meer buiten jezelf te hoeven zoeken. En als je de ander weer als aanvulling ziet in plaats van invulling, verandert ook wie en wat je toelaat.

Geschreven door Nathalie Wilkers voor Balansportaal, zie ook haar eigen website.

Lees ook haar vorige blog: Mindfulness voor een fijne relatie met jezelf en anderen