Systemische therapie heeft zijn wortels in gezinstherapie, hoewel het tegenwoordig niet nodig is om gezinsgericht te zijn om systemisch te worden genoemd. Bij deze benadering is het belangrijkste de relatie: het proces van interactie tussen mensen en niet zozeer de observatie van het geïsoleerde individu.
Het was de Oostenrijkse bioloog en filosoof Ludwig Von Bertalanffy die in 1968 de Algemene Systeemtheorie formuleerde. Hij gebruikte het concept van het systeem als “een netwerk van elementen in interactie”. Later paste hij het toe op het therapeutische raamwerk totdat het het overheersende model werd in het onderzoek naar gezinnen en relaties.
Het systeemperspectief wordt echter ook gevoed door bijdragen uit andere disciplines. Deze hebben voornamelijk betrekking op het theoretische veld. Enkele daarvan zijn cybernetica, pragmatische ontwikkelingen in communicatie en gezinspsychotherapie. Deze integratie van perspectieven heeft de ontwikkeling van een breed toepassingsgebied mogelijk gemaakt, variërend van individuele behandelingen tot groepsbehandelingen, stellen en gezinnen (Hoffman, 1987).
Het concept van systeem
Het ontmoetingspunt van de verschillende benaderingen is het concept van systeem. Hieruit volgt dat het geheel groter is dan de som van de delen. Dit betekent dat vanuit de systeembenadering de nadruk wordt gelegd op de eigenschappen van het geheel die het resultaat zijn van de interactie van de verschillende elementen van het systeem. Het belangrijkste is in het algemeen de relatie die ontstaat uit de interactie tussen mensen.
Systemisch psychologen nemen het volgende algemene idee over. Een systeem, wat het ook mag zijn, gezin, stel of sociaal, bestaat uit een of meer elementen die zo met elkaar zijn verbonden dat een verandering in de toestand volgt op een andere systeemverandering. Dit stelt onderzoekers in staat om fundamentele aspecten van de individuele pathologie van elk van de leden van het systeem te zien.
Veelgestelde vragen (FAQ)
Wat is systemische therapie?
Systemische therapie draait niet om het aanwijzen van één ‘schuldige’, maar kijkt juist naar hoe mensen elkaar beïnvloeden binnen een groep, zoals in een gezin of op de werkvloer. Het uitgangspunt is simpel maar krachtig: gedrag ontstaat in relatie tot anderen. Als het ergens wringt, ligt dat vaak niet alleen aan één persoon, maar aan de manier waarop mensen met elkaar omgaan. Systemische therapie helpt die onderlinge dynamiek zichtbaar te maken én te veranderen, zodat vastgeroeste patronen kunnen doorbreken en er ruimte komt voor echte verbetering.
Wat houdt systeemtherapie in?
Systeemtherapie is dus een therapie waarbij niet alleen de individu, maar ook naar de mensen in de directe omgeving, worden betrokken. Denk hierbij aan partners, kinderen of directe collega’s. De groep, het gezin of team kan je dus zien als het systeem. Een systemisch therapeut kijkt daarbij naar patronen, communicatie en rollen binnen een groep. Kenmerken van systeemtherapie in de praktijk zijn:
- Onder begeleiding van een therapeut in gesprek samen met je partner of gezin
- Focus op de manier hoe jullie met elkaar omgaan, reageren en vastlopen
- Dingen vanuit een ander opzicht bekijken met een systemisch therapeut om onderliggende spanning bespreekbaar te maken
- Het grote geheel staat altijd voorop, ook tijdens individuele gesprekken
Wat wordt beschouwd als systemische behandeling?
Elke vorm van behandeling of therapie waarbij niet enkel naar het individu, maar ook naar context, relaties en interactiepatronen wordt gekeken, kan beschouwd worden als systemische behandeling. Voorbeelden van systemische behandelingen zijn:
- Contextuele therapie
- Relatietherapie
- Multidimensionale Familietherapie (MDFT)
- Interventies binnen de GGZ